Lasy prywatne

Strona spisu treści

Pielęgnacja upraw i młodników

 

 

Odnowienia i zalesienia, o czym należy wiedzieć

 

Strona porusza zagadnienia z zakresu odnowień i zalesień w lasach, organizacji i techniki wykonywania odnowień i zalesień, sposoby i technika sadzenia, pielęgnacja upraw i młodników

Spis treści

*  Przygotowanie gleby pod odnowienia

*  Odnawianie i zalesianie siewem

*  Odnowienia sztuczne

*  Organizacja i technika odnowień

*  Sposoby i technika sadzenia

*  Poprawki, uzupełnienia i dolesienia

*  Zasady wspomagania zalesień z funduszu leśnego

 

 

 

Przygotowanie gleby pod odnowienia

 

Uprawa gleby ma duże znaczenie przy inicjowaniu produkcji leśnej przez naturalne bądź sztuczne odnowienie lub zalesienie, jest pierwszym, nieodzownym warunkiem powodzenia udatności odnowień i zalesień. Przez przygotowanie gleby należy rozumieć zespół operacji polegających na oczyszczeniu powierzchni, spulchnieniu oraz przemieszaniu warstwy próchnicznej z mineralną i odsłanianiu gleby mineralnej w celu przyjęcia nasion i sadzonek.

 

Do najczęściej stosowanych sposobów uprawy gleby należy:

1.     wyoranie bruzd (szer. 60 – 70 cm, głęb. 5 – 15 cm w odstępach do 1,5 m, zalecane w zasadzie na wszystkich siedliskach poza terenami podmokłymi)  

2.     wyoranie bruzd ze spulchnieniem (jw. ze wzruszeniem gleby za pomocą spulchniacza w celu polepszenia warunków rozwoju sadzonek)

3.     wyoranie bruzd z dnem wywyższonym (polega na formowaniu na dnie wyoranej bruzdy wałka o wysokości 10 – 18 cm)

4.     wyoranie bruzd z dnem wywyższonym z jednej strony (polega na wyoraniu płytkich bruzd i odkładaniu z ich dna warstwy o grubości ok. 15 cm na jedną ze stron)

5.     orka dwupoziomowa (wykonywana na głębokość do 60 cm na powierzchni bez pniaków)

6.     formowanie rabat (wykonuje się na siedliskach o silnym uwilgotnieniu, silnie zachwaszczających się i na zmrozowiskach polega na wyoraniu rowów o gł. 0,4 – 0,5  m i formowaniu wałków po obu stronach w odstępie 4 – 6 m.)

7.     formowanie rabatowałków (wykonuje się na siedliskach o średnim zabagnieniu, sposób polega na wyoraniu rowów o gł. 0,4 – 0,5  m i formowaniu wałków po obu stronach każdego rowka, odstęp wałków wynosi zwykle 1,2 – 1,3m.)

8.     wykonanie talerzy (talerze w kształcie kwadratu lub koła o średnicy 40 do 60 cm, należy przekopać na głębokość ok. 30 cm)

9.     wykonanie kopców i kopczyków (wykonuje się je na terenach podmokłych lub zabagnionych, kopczyki mają wymiary 0,7 – 1,0 u podstawy i 0,5 wysokości zachowując więźbę 1,5 x 1,5 lub 2,0 x 2,0 m.

 

Góra dokumentu

Odnawianie i zalesianie siewem

 

Siew jest metodą sztucznego odnowienia i zalesienia najbliższą naturze, za jego stosowaniem przemawiają względy przyrodnicze i ekonomiczne. W porównaniu  z sadzeniem wywiera korzystniejszy wpływ na system korzeniowy. Uprawy z siewu szybciej dochodzą do zwarcia, drągowiny są na ogół gęste i dobrze oczyszczają się z gałęzi.

Koszt założenia uprawy z siewu nie przekracza 15 – 20 % kosztów ponoszonych w przypadku sadzenia. Do wad siewu należy mniejsza pewność udatności niż w przypadku sadzenia, oraz to, że do obsiania danej powierzchni potrzeba znacznie więcej nasion niż do wyprodukowania sadzonek na jej obsadzenie.

Odnawianie siewem niesie również korzyści:

1.     jest mniej pracochłonne

2.     siewka nie jest narażona na stres

3.     nie występują deformacje systemu korzeniowego

 

Zaleca się stosowanie siewów dla następujących gatunków:

1.     sosna

2.     świerk

3.     jodła

4.     buk

5.     dąb

 

Siewów nie powinno się stosować na:

1.     zmrozowiskach, glebach zalewanych i podmokłych

2.     silnie zachwaszczających się i zakrzewiających się

3.     gruntach o grubej warstwie kwaśnej próchnicy

4.     trzcinniczyskach, wrzosowiskach i powierzchniach silnie zadarnionych

5.     gruntach suchych, jałowych, zdegradowanych glebach i nieużytkach

6.     glebach zbitych, zwięzłych lub luźnych i łatwo zwiewanych

 

Orientacyjne zapotrzebowanie nasion I kl:

(wg nowych zasad hodowli lasu z dn. 24 grudnia 2002r)

 

Gatunek drzewa

Siew ciągły

Siew przerywany

Siew kupkowy

Sosna

1,2

0,8

0,5

Świerk

-

1,0

0,8

Dąb

-

-

200

Buk

-

-

20

Jodła

15

10

8

 

 

Góra dokumentu

 

Odnowienia sztuczne

 

Organizacja i technika odnowień

 

Sadzenie jest metodą dobrze sprawdzoną w Polsce i ugruntowaną w naszym gospodarstwie leśnym. Sadzenie ma i będzie miało pierwszeństwo przed siewem.

Najkorzystniejszą porą sadzenia jest okres wiosenny, kiedy rośliny pozostają jeszcze w stanie spoczynku zimowego. Przy sadzeniu wiosną należy pamiętać, że gatunkami rozpoczynającymi najwcześniej wegetację są: modrzew, osika i brzoza. W związku z tym należy je wysadzać w pierwszej kolejności. Wiosną najpierw powinno się sadzić na glebach lekkich, piaszczystych i suchych, aby wykorzystać nagromadzoną wilgoć zimową.

Sezon sadzenia w warunkach naszego kraju należy zakończyć w połowie maja a w warunkach górskich najpóźniej w końcu maja. Wiosennemu sadzeniu sprzyja pogoda bezchmurna i bezwietrzna, ewentualnie z przelotną mżawką.

Niekorzystne warunki stwarza pogoda słoneczna, wietrzna i sucha, szczególnie na glebach piaszczystych i suchych. Silny wiatr i operacja słoneczna wysuszają małe sadzonki utrudniając ich przyjęcie.

Jesienią wysadza się większość gatunków liściastych (wysadza się je po opadnięciu liści, kiedy transpiracja spada do nieznacznych rozmiarów).

Z jesiennego sadzenia gorzej przyjmują się:

1.     lipa

2.     buk

3.     brzoza

4.     topole

 

Orientacyjne liczby sadzonek do odnowień i zalesień:

(wg nowych zasad hodowli lasu z dn. 24 grudnia 2002r)

 

Rodzaj drzewa

Orientacyjna liczba sadzonek w tys. sztuk/ha

Forma zmieszania gatunków

Sosna

8 - 10

Wielkokępowa

Świerk

3 – 5

Wielkokępowa, kępowa, smugowa

Jodła

6 – 8

Kępowa, wielkokępowa

Modrzew

1,5 – 2

Grupowa, drobnokępowa, kępowa

Jedlica

3 – 4

Grupowa, drobnokępowa, kępowa

Dąb

6 – 10

Wielkokępowa

Buk

6 – 8

Wielkokępowa, kępowa

Inne liściaste

4 - 6

Wielkokępowa, kępowa, drobnokępowa

 

U niektórych gatunków dostatecznie silny materiał sadzeniowy stanowią jednolatki: - sosna, dąb, buk, modrzew, natomiast jodła, świerk, jesion i inne w pierwszym roku dają zbyt słaby materiał, dlatego do sadzenia nadają się jako wielolatki.

Odstęp rzędów sadzenia dla wszystkich gatunków nie powinien przekraczać 1,5 m z wyjątkiem upraw zakładanych na gruntach podmokłych, gdzie jest on uwarunkowany sposobem uprawy gleby.

W razie użycia sadzonek z zakrytym systemem korzeniowym, (dotyczy gatunków nie wykazujących tendencji do tworzenia rozpieraczy) orientacyjne liczby sadzonek można zmniejszyć o ok. 40%

 

Góra dokumentu

Sposoby i technika sadzenia

 

 Odnowienia sztuczne można prowadzić sposobem ręcznym i mechanicznym. Najbardziej rozpowszechniony jest sposób ręczny.

Przy ręcznym sadzeniu zaleca się następujące sposoby:

1.     Sadzenie w szparę – stosowane z reguły do jednorocznych sadzonek sosny z nagim systemem korzeniowym.

2.     Sadzenie w jamkę – stosowane przy wielolatkach i sadzonkach jednorocznych z silnie rozwiniętym systemem korzeniowym.

3.     Sadzenie w dołki – stosowane przy sadzeniu wyrośniętych drzewek.

 

Niezależnie od sposobu sadzenia, w celu osiągnięcia dobrych wyników muszą być spełnione następujące warunki:

Ø      Korzenie muszą być starannie rozprostowane i ułożone w glebie tak, aby nie był hamowany ich wzrost; im sadzonka jest starsza i bardziej wyrośnięta, tym wrażliwsza na nienaturalny układ korzeni nadawany podczas sadzenia; zawinięte podczas sadzenia korzenie nie powracają już do normalnego kształtu i są zniekształcone przez całe życie drzewa.

Ø      System korzeniowy musi mieć zapewnione pobieranie wody, ważne jest właściwe dociśnięcie korzeni sadzonek glebą, co likwiduje wolne przestrzenie wypełnione powietrzem w pobliżu korzeni sadzonej sadzonki, które uniemożliwiają podsiąkanie wody.

Ø      Głębokość sadzenia powinna być dostosowana do wymagań gatunku; zbyt głębokie sadzenie powoduje osłabienie wzrostu sadzonek i utrudnienie ich oddychania; zbyt płytkie powoduje przesychanie korzeni i niebezpieczeństwo zamierania sadzonek; powszechnie przyjmuje się, że sadzonkę umieszcza się w glebie na taką głębokość, na jakiej rosła w szkółce lub o 1 – 2 cm głębiej.

 

W czasie sadzenia należy przestrzegać następujących zasad:

Ø      Szpara lub jamka powinny być prawidłowo wykonane, aby umożliwić wsadzenie sadzonki bez uszkodzenia systemu korzeniowego; w przypadku zbyt dużego systemu korzeniowego dopuszcza się obcięcie max dwóch korzeni szkieletowych, by nie dopuścić do zwijania się lub skręcania korzeni w szparze lub jamce.

Ø      Korzenie w stanie sadzenia powinny być w stanie świeżym, nie należy maczać korzeni w mieszaninie wody i tłustej gliny (co jest często stosowane), gdyż glina wprawdzie utrzymuje wilgoć, lecz ją trudno oddaje, a tworząc zwartą powłokę zamyka dostęp powietrza do korzeni.

Ø      Sadzonki uszkodzone powinno się odrzucać; odrzucone przysypać ziemią, nie pozostawiać na powierzchni.

Ø      Ziemię wokół sadzonki powinno się dobrze ucisnąć.

Ø      Sadzenie wykonać w odpowiedniej porze.

 

 

W czasie sadzenia najwięcej uwagi należy poświęcić korzeniom, narażonym podczas sadzenia na przesychanie. Kilkuminutowe działanie wiatru i słońca wystarczy by pozbawić życia włośniki. Po wyjęciu sadzonek z dołu do skrzynki należy starannie przykryć korzenie warstwą mokrego piasku lub wilgotnego mchu i nie dopuścić do przesychania korzeni sadzonek w skrzynce.

 

          Góra dokumentu

 

Poprawki, uzupełnienia i dolesienia

 

Poprawki, uzupełnienia i dolesienia są to prace mające na celu poprawę jakości hodowlanej, zwiększanie różnorodności gatunkowej oraz zwiększenie możliwości produkcyjnych istniejących upraw, młodników i starszych drzewostanów, w których z różnych przyczyn powstały luki i przerzedzenia. Mogą być zatem wykonywane w razie potrzeby na każdej powierzchni leśnej zalesionej, z wyjątkiem:

– drzewostanów przewidzianych planem urządzenia lasu do użytkowania rębnego,

– drzewostanów objętych z różnych przyczyn pozaplanowym użytkowaniem rębnym

 

W celu ujednolicenia planowania i ewidencji czynności przyjmuje się, że w uprawach zakładanych sztucznie na powierzchniach otwartych i w odnowieniach sztucznych pod osłoną (gniazda i powierzchnie między gniazdami), w wieku do 5 lat, czynności związane z dodatkowym wprowadzeniem sadzonek zalicza się do poprawek; w starszych uprawach i młodnikach w wieku do 20 lat czynności takie zalicza się do uzupełnień, a w drzewostanach II i starszych klas wieku do dolesień (nie dotyczy drzewostanów w klasie odnowienia).

W uprawach i młodnikach I klasy wieku powstałych w przewadze z odnowień naturalnych wszystkie czynności związane z dodatkowym wprowadzaniem sadzonek zalicza się do uzupełnień, zaś w drzewostanach II i starszych klas wieku do dolesień.

W drzewostanach zaliczonych do klasy odnowienia, powstałych z odnowień naturalnych, uzupełnienia i dolesienia nie mają zastosowania, gdyż cały proces wprowadzania młodego pokolenia odbywa się w ramach odnowień naturalnych lub odnowień sztucznych pod osłoną.

 

W odniesieniu do poprawek, uzupełnień i dolesień stosuje się pojęcie powierzchni zredukowanej, której wielkość przy wykonywaniu poszczególnych prac określa się na podstawie liczby wysadzonych sadzonek i stosowanej więźby. Do celów planowania powierzchnię zredukowaną poprawek ustala się na podstawie procentu wypadu, przy uzupełnieniach – szacunkowej powierzchni luk, przy dolesieniach – szacunkowej powierzchni luk i przerzedzeń.

 Przy poprawkach należy kierować się wskazaniami:

1)                           poprawki powinny być wykonywane w następnym roku po założeniu uprawy i w latach następnych w razie wystąpienia takich potrzeb;

2)                           w uprawach o prawidłowym dla danego siedliska składzie gatunkowym wykonuje się poprawki sadzonkami gatunków, które wypadły;

3)                           w uprawach o nieprawidłowym składzie gatunkowym należy dążyć do wprowadzania gatunków będących w niedoborze w stosunku do prawidłowego składu uprawy.

Wykonywanie uzupełnień powinno polegać na wprowadzeniu do upraw lub młodników gatunków właściwych dla danego siedliska, ze szczególnym uwzględnieniem na żyźniejszych siedliskach gatunków szybko rosnących lub cienioznośnych. Przed wykonywaniem uzupełnień zaleca się przeprowadzić czyszczenia w danej uprawie czy młodniku. Przygotowanie gleby (łącznie z jej spulchnianiem) pod poprawki, uzupełnienia i dolesienia wykonuje się głównie jesienią, w roku poprzedzającym wykonanie tych zabiegów. W wypadku większych luk lub przerzedzeń należy dążyć do mechanizacji tych prac.

Poprawki i uzupełnienia zaleca się wykonywać przed pracami odnowieniowymi i zalesieniowymi przy użyciu materiału sadzeniowego I klasy jakości, a w uzupełnieniach wprowadzać głównie wielolatki szkółkowane.

Przy dolesianiu luk, zależnie od ich powierzchni i wysokości drzewostanu, zaleca się dawać pierwszeństwo gatunkom szybko rosnącym lub cienioznośnym, dostosowując ich dobór do lokalnych warunków mikrosiedliskowych i drzewostanowych. Na cele dolesieniowe powinno się przeznaczać z reguły wielolatki szkółkowane dobrej jakości. Małe luki należy pozostawiać sukcesji naturalnej, większe zaś dolesiać gatunkami występującymi w niedoborze. W czasie cięć pielęgnacyjnych w drzewostanach, w których zostały zrealizowane dolesienia, należy przestrzegać zasady ich ochrony w toku ścinki i zrywki drewna.

 

Góra dokumentu

 

 Ostatnia aktualizacja: 2004-02-11